9, జనవరి 2016, శనివారం

vruttamulu(contd)

(వృ త్త ములు )
                                      11.త్రిష్టుప్ ఛందము 
మ-త-త-గగ                                                                               శాలిని          5.
త-త-జ-గ                                                                                  ఇంద్రవజ్ర       7.
జ-త-జ-గగ                                                                           ఉపేంద్రవజ్ర           7 
                                                                                             ఉపజాతి      7 
ర-న-ర-లగ                                                                              రదోద్ధత   6 
న-న-ర-లగ                                                                             చంద్రిక 5
ర-స-భ-గ గ                                                                                స్వాగత   6
త-జ-జ-లగ                                                                               కాంత  7         
ర-జ-ర-లగ                                                                                   శ్యేని 6
మ-భ-త-లగ                                                                              వాతోర్మీ 6
భ-భ-భ-లగ                                                                                తోధక6
త-జ-జ-గగ                                                                                ఉపస్థిత 7
న-జ-జ-లగ                                                                                సుముఖ  7
మ-భ-న-లగ                                                                              భ్రమరవిలసిత 5
న-స-త-గగ                                                                                    వృత్త     6
న-న-జ-లగ                                                                                   పృధివి    7
న-న-స-గ గ                                                                                 వృంత    8
భ-త-న-గగ                                                                                మౌక్తికమాలా 6
జ-స-త-గగ                                                                                శిఖండి విరుతి 6
మ-భ-జ-గగ                                                                               ఏకరూప    7
                                      12 జగతిఛందము 
య-య-య-య                                                                    భుజంగప్రయాత     7
స-స-స-స                                                                               తోటకం         8
త-త-జ-ర                                                                                ఇంద్రవంశ    7
జ-త-జ-ర                                                                                వంశస్థ        7
న-భ-భ-ర                                                                               ద్రుతవిలంబిత   6
న-జ-జ-య                                                                             తొదక               7
ర-ర-ర-ర                                                                                  స్రగ్విణి    6
మ-భ-స-మ                                                                              జలధరమాల    8
న-భ-జ-ర                                                                                   ప్రియంవద    
స-జ-స-స                                                                                    ప్రమితాక్షర
జ-స-జ-స                                                                                   జలోద్ధతగతి  6
మ-మ-య-య                                                                           విశ్వదేవి   7
న-న-మ-య                                                                                ప్రహేయము   7
ర-న-భ-స                                                                                     చంద్రవర్త్మ    6
న-న-ర-ర                                                                                     ప్రముదితవదన    7
న-య-న-య                                                                               కుసుమవిచిత్ర     6
త-య -త -య                                                                             మణిమాల   6
త-భ-జ-ర                                                                                    లలిత    8
న-జ-భ-య                                                                                 నవమాలిని    7
మ-న-న-స                                                                                  మేఘవిలసిత   5
న-జ-జ-ర                                                                                     పదమాలి    9
న-న-భ-ర                                                                                     ఉజ్జ్వల     7
                                       13.అతిజగతిఛందము
మ-న-జ-ర-గ                                                                             ప్రహర్షిణి    7
జ-భ-స-జ -గ                                                                              రుచిర    8
మ-త-య -స-గ                                                                          మత్తమయూర    7
స-జ-స-జ-గ                                                                               మంజుభాషిణి 8
భ-ర-న-భ-గ                                                                                 జలద    9
న-జ-జ-ర-గ                                                                                ప్రభాత   7
న-న-త-త-గ                                                                                 క్షమ    7
య-మ-ర-ర-గ                                                                              చంచరీక   5
జ-త-స-జ -గ                                                                                మత్తాసిని 6
స-జ-స-స-గ                                                                                  సుమంగలి 8
మ-మ-ర-గ                                                                                   చంచరీకాతతి 6


                                                                                (CONTD)
 










                                                                   












        

6, జనవరి 2016, బుధవారం

basha

భాష –పదము –పదలక్షణము ( contd)

యుగ్మభాషా భాగములైన విశేషణాల పదాన్వయం
నామ విశేషణములు,క్రియావిశేషణములు,ఈ తెగకు చెందినవి.
ఉదా:-పాతచింతపండుచారు రోగికి పథ్యము.
   చింతపండు :నామ:విణ ,చారు అనే నామమును వ్యక్తపరచును.
క్రియలపదలక్షణము:-సమగ్ర క్రియా పద లక్షణంతో పేర్కొనవలసినవి.
రకం,వాచ్యం,కాలం,రీతి,అన్వయం(ఉద్దేశ్యముతో సాధర్మ్యము)ఉదా:-ఈ ఇల్లు అద్దెకు ఇవ్వబడును.-ఇవ్వబడును :సకర్మక క్రియ ,కర్మవాచ్యం,విశుద్ధవర్తమాన కాలము,అస్త్యర్ధకం,వాస్తవరీతి ,ఇల్లు అనే ఉద్దేశ్యంతో పురుష లింగ వచనములలో సాధర్మ్యం కలది.                                                                                                                                                          కారకముల పదలక్షణము:-కారక పద లక్షణoలోపేర్కొనవలసినవి:రకం,ప్రకార వాచకాదులలోఏది,ప్రశ్నవాచకాదులలోఏది,అన్వయం.
ఉదా:-   నేను ఎలా చెప్పానో అలా నడచుకోవాలి.
ఎలా:ఆపేక్షిక కారకం,చెప్పానో-అనే క్రియను   వ్యక్తపరచును.అలా:ప్రకారవాచకకారకం,నడచుకోవాలి అనే క్రియను వ్యక్తపరచును.
వైభక్తిక పదలక్షణం:దీనిలో చెప్పవలసినవి –రకం,కారకీయం,లేక వైశేషణికం:అన్వయం.
ఉదా:-నీవు తప్ప నాకు దిక్కెవరు.—తప్ప,కా.వై.,నీవు అనే సర్వనామాన్ని అధికరించును.
సంయోజకపదలక్షణం :-దీనిలో పేర్కొనవలసినవి రకం-అనుబంధి ,లేక సహయోగి ,అన్వయం,-ఏయే పదములను ,పదబంధములను,లేదా వాక్యములను కలుపును.
వ్యంజకపదలక్షణం:ఒకే పదం అర్ధమును,వృత్తమును బట్టి వేర్వేరు భాషాభాగములుగాఉపయో గపడవచ్చును.ఉదా:-నాటకానికి చాలామంది వచ్చారు.(విశేషణం)
                                      @@@@@@@@
                                భాష –పదము-వాక్యభేదములు
అక్షరాలు కొన్ని కలిసి పదములేర్పడతాయి.అట్టిపదమువాక్యములుకలిసివాక్యములుగా ఏర్పడతాయి.ఆ వాక్యముల్లో సామాన్యముగా మూడు భాగాలుంటాయి.అవి కర్త,కర్మ, క్రియ. అట్టి వాక్యములుకలిసి ఒక కథగాని,ఒక గ్రంధము గాని ఔతుంది.అట్టి వాక్యాల్లో కొన్ని భేదములు కనబడుచున్నవి.సo పూర్ణమైన భావమును ప్రకటించే పద సమిష్టికి ‘వాక్యము’అని అర్ధమును బట్టి వాక్యములను ఏడు రకములుగా వర్గీకరిoపవచ్చును.1.వాస్తవికతా బోధకములు :-ఒకవాస్తవికమైన సంఘటనను బోధించేవిఇవి.ఉదా:-ఆకాశంలో పక్షులు ఎగురుచున్నవి.2.ప్రశ్నార్దకములు:-ప్రశ్నలు వేసే వాక్యములు ఇవి.వీటిలో రెండు రకాలుగా కనబడుచున్నవి.౧)అవును,లేక లేదు,కాదు,అనేవి జవాబులుగా వచ్చే ప్రశ్నవాక్యాలు.
ఉదా:-నీవు పాఠం చదివావా?,వాడు అంత ధనవంతుడేమి?

౨)అవును,కాదుఅనే జవాబులకు వీలు ఇవ్వని ప్రశ్న వాక్యములు .ఇవిప్రశ్నవాచక –సర్వనామ –విశేషణ –కారకముల సహాయమున ఏర్పడును.ఉదా:-ఏ పుస్తకము నీకు కావాలి?*ప్రశ్న వాక్యాల చివర ప్రశ్న చిహ్నం ఉంటుంది.
3. ప్రార్ధనాద్యర్ధకములు:-ప్రార్ధన,ఆదేశం,మొదలైన వాటిని బోధించేవాక్యాలు ఇవి.వీటిలో  ఉద్దేశ్యము మధ్యమ పురుషoలోనే ఉంటుంది.తరచుగా ఉద్దేశ్య పదం లోపిస్తుంది. 
ఉదా :-(నీవు)ఇటురా.(మీరు)నా మాట వినండి.
4.ఇచ్చా బోధకములు:వక్త ఇచ్చను బోధించే వాక్యాలు ఇవి.ఉదా:-నీ నోరు పడిపోను.
5.అనుమానార్ధకములు:ఈ వాక్యాలు లోని క్రియలు అనుమానార్ధకరీతిలో ఉండును.ఉదా:-వాడు రేపు రావాలి.
6.సంభావనార్ధకములు:కారణ భూతమైన ఒక సంఘటనజరిగే పక్షo లో ,జరిగేటట్టు ఊహించిన మరొక సంఘటనను బోధించేవాక్యాలు ఇవి.ఉదా:-తన వద్ద డబ్బు ఉంటే  వాడు నాకు ఇచ్చును.ఆయనకు శస్త్ర చికిత్స జరిగితే బ్రతికి ఉండునుగదా.
7.వ్యoజకార్ధకములు:- ఈ వాక్యాల చివర వ్యంజక చిహ్నముంటుంది.ఆశ్చర్యాది తీవ్ర మనోభావాలనుబోధించేవిఇవి.ఉదా:-ఆ భోక్త ఎంత తిన్నాడు.
         అన్ని రకాల వాక్యాలను అర్ధమునుబట్టి అస్త్యర్ధకములుగాను (ధాతువు యొక్క సహజమైన అర్ధము కలవి),నాస్త్యర్ధకములుగాను(వ్యతిరేకార్ధముగలవి)పేర్కొనవచ్చును.
       రచనా విధమునుబట్టి వాక్యములను నాలుగు రకములుగా చెప్పవచ్చును.
1.సరళము:ఒకే సమాపక క్రియ గల వాక్యము .
2.జటిలము:-ఒక వాక్యము మధ్యలో ఎన్ని అసమాపకక్రియలున్నను ఒకేసమాపకక్రియతోపూర్తి అగునవి.
3.సంయుక్త వాక్యము:-ఒకటి గాని,అంత కంటే ఎక్కువగాని ఆశ్రిత ఉప వాక్యములును ఒక ప్రధా న ఉపవాక్యమును గల వాక్యము.
4.ద్వంద్వ వాక్యము:-రెండుగాని,రెండిoటికన్నప్రధాన ఉపవాక్యాలు  గలిసి ఏర్పడ్డ వాక్యం ద్వంద్వ వాక్యం.ఉదా:-త్వరగారండి. సినిమాకు పోదాం.

                                  @@@@@@@@@@@@@@@  

5, జనవరి 2016, మంగళవారం

పద్యలక్షణములు

                                                 2
1.ఉత్పలమాల:--ఇందు భ-ర-న-భ-భ-ర-వ అనుగణాలు ఉంటాయి.యతి-10 వ అక్షరం.ప్రాస ముఖ్యం.
   భ           ర                న              భ               భ                ర          లగ(వ)
U I I       U  I   U      I   I   I        U    I   I      U I   I       U  I    U     I   U
-నల్లని    వాడుప    ద్మనయ    నంబుల   వాడుకృ    పారసం    బుపై
__                                                                ---                                          

2.చంపకమాల:--ఇందు న-జ-భ-జ-జ-జ-ర అను గణాలుఉంటాయి.యతి 11 వ అక్షరం ప్రాస నియమము ముఖ్యం.


    న           జ          భ            జ             జ             జ            ర
 I   I  I     I  U  I     U  I  I     I  U  I       I  U  I    I    U  I     U  I U
అతడ   నిబొట్ట    బేతవ   సుధాధి    పుజేకొ    ని,వాని    వైరిను,ద్ద్రిత
-
-                                           ---

3.శార్దూలము:--సారాచారవిశారదా!యినయతిన్ శార్దూల విక్రీడితా
                           కారంబై మా,స,జమ్ము లిమ్మురసతాగప్రాప్తమై చెల్వగన్.
ఇందు మా,స,జ,స,త,త,గ అనుగణములుండును.యతి 13 వ అక్షరము.ప్రాస నియమము గలదు.

   మ         స               జ            స               త            త            గ  
 U U U   I    I    U     I   U  I   I   I   U      U   U  I    U  U  I       U
నీవాఆ   త్మవు నే   నుజీవు  డనుతం  డ్రీ!నే నె   నీవయ్యె  దన్
--                                                               ---
                  గతంలో చెప్పినట్లుగా 26 వృత్తములను క్రింది విధముగా తెలియచెప్పడమైనది .
                                   1.ఉక్తాఛందము
గణములు                                   యతి                            వృత్తముపేరు
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
   గ                                                                                       శ్రీ వృత్తము

                                           
                                2.అత్యుక్తా ఛందము
  గగ                                                                                    శ్రీ పెంపు
                               3.మధ్యాఛందము
న                                                                                         వినయము
మ                                                                                         నారీ
ర                                                                                        మృగీ
                               4.ప్రతిష్ట్టా ఛందము
భ-గ                                                                                     బింబ
జ--గ                                                                                సుకాంతి

మ-గ                                                                                 కన్యా

య-గ                                                                                వ్రీళ
                              5.సు ప్ర తి ష్ట ఛందము
భ-గగ                                                                                సుందరి
స-గగ                                                                                ప్రగుణ
భ-లగ                                                                               అంబుజ
జ-గగ                                                                                 సతి
త-లగ                                                                                నంద
ర --గగ                                                                               ప్రీతి
                                   
                             6.గాయిత్రీ ఛందము
యి --య                                                                              విచిత్ర

తయ                                                                                    తనుమధ్య
న-య                                                                                     సురలత
స-స                                                                                         వసుధ
భ-య                                                                                     చంద్రవదన
మ -మ                                                                                      సావిత్రి
త-స                                                                                          వసుమతి                                                                                         7.ఉష్ణిక్ ఛందము  
ర-జ-గ                                                                                        విభూతి
న-న-గ                                                                                     మదనవిలసిత

జ-న-గ                                                                                        కుమారవిలసిత
జ-స-గ                                                                                         కుమారలలిత
మ-స-గ                                                                                       మదరేక
భ-స-గ                                                                                        సురుచిర
స-ర-గ                                                                                         హంసమాలి
య-య-గ                                                                                    లోల
న-భ-గ                                                                                          మధుమతి
                                         
                                     8.   అనుష్టుప్ ఛందము
మ-మ-గగ                                                                                 విద్యున్మాల

భ-భ-గగ                                                                                     చిత్రపద
                                                         
భ-త-లగ                                                                                   మాణపక                                                  జ-ర-లగ                                                                                   ప్రమాణి
ర-జ-లగ                                                                                     సమాని
ర-జ-గగ                                                                                      సింహ రేఖ
మ-న-గగ                                                                                   హంసరుత
త-ర-లగ                                                                                     నారాచక
భ-ర-లగ                                                                                     నాగరక
జ-మ-గగ                                                                                     వితాన
జ-త-గగ                                                                                      విమాన                                                                                    
     
                                                               
                                                                              (CONTD)

   



పద్యలక్షణములు

                                     పద్యలక్షణములు

యతి ప్రాసల విషయమున చూపినంతశ్రద్ధ లాక్షణికులుతెలుగు లక్షణ గ్రంధములలో దాదాపు మరి దేనినిగూర్చి చూపలేదు.ఇవి తెలుగునకు ప్రత్యేకమైనవగుటయేదీనికి కారణము.గణములను గురించి ,యతిప్రాసలను గురించి ఐన తరువాత చందోగ్రంధములలో       వృత్తములను గూర్చి చెప్పబడినది.నాలుగు పాదములుగలది పద్యము.అది వృత్తమని,జాతియాని రెండు విధములు.అక్షర నియమముతొగూడినదివృత్తము.మాత్రానియమముతోగూడినది జాతి.పాదమునందున్న అక్షర ములనుబట్టి ఛందస్సు పేర్కొనబడుచున్నది.ఇవి 26 ఛందస్సులున్నవి.
గురులఘ్వక్షర నియమము గలవి ఈ వృత్తములు కాన,ఆ గురులఘ్వక్షరముల క్రమములోని మార్పును బట్టి వేర్వేరు వృత్తములేర్పడుచున్నవి.అవి13 42 17 726  .ఇవి సంస్కృత సంప్రదాయములో నుండి వచ్చినవి.తెలుగునా జాతులు,ఉపజాతులన్గలవు.సంస్కృతమున ఉపజాతులు లేవు.


వృత్తములు :--సంస్కృతమున ఆర్యా వృత్తమని గలదు.ఆర్యకు పూర్వార్ధమందు చతుర్మాత్రాత్మకమైన గణములుఏడుచివరకొకగురువుఉండవలెను.బేసి గణము జగణము కారాదు.ఆరవగణము జగణ మైనను,నలమినాను తప్పక కావలయును .ఆరవగణమునలమైనచో అందు రెండవ లఘువు యతి స్థానం . ఉత్తరార్ధమున5 వ గణము నలమైనచో ఆగణముమొదటిఅక్షరము యతి స్థానంచతుర్మాత్రాత్మకము 
గాదు.ఏక లఘవు అగును.అనగా ఉత్తరార్ధమందు  నలము కాని,జగణముకాని ఉండవలసిన స్థానమందువాటికి బదులుగా ఒక లఘువే ఉండునని భావము.ఇది
సామాన్యముగా ఆర్యయొక్క లక్షణము.
ఉదా:--
       1           2                   3                4              5                        6              7
 I   I   U    U   I   I       I    I  U    I  U  I     I  I     I     I        I   I   I   I     U   U     U
అహ హా -యాపద --యనగా--బహిర్గ--తముహృద --యవికృత -భావం--బే 

                                                                                                            (contd)


                         ఉల్లాసము -ఛందస్సు --ప్రాస                                     ప్రాస అనగా ప్రతిపాదములోని రెండవ అక్షరము.

మొదటి పాదమునందు ఉపయోగించిన ప్రాసాక్షరమునే మిగిలిన పాదములలోను ఉపయోగించవలెను.
ప్రాస విషయమున హల్లునకు మైత్రి ముఖ్యము--అచ్చునకు గాదు.
ప్రాసాక్షరము బిందుపూర్వకమైనచో,మిగిలినమూడు పాదములలోను అదే విధముగా నుండవలయును. 
ప్రాసకు ముందున్న అక్షరము గురులఘువు లలోనే దననదియేమిగిలిన పాదములందుండ వలెను
మొదటి పాదమునందలిప్రాసాక్షరము సంయుక్తాక్షరమైనచో మిగిలిన పాదమూలలొ కూడా సంయుక్తాక్షరమే ఉండవలెను 
క్రావడి ప్రాసగానున్నచో యతి గురువగును.
పాదముల చివరి అంత్యప్రాసముగూడా హ్రస్వదీర్ఘాలలో నేదైనా నదియే  రావలెను.
నాలుగు పాదములలోను సమానమైన ప్రాసక్షరమున్నచో అది సమప్రాసమగును.

ప్రాసమైత్రి:--
  
1."క,చ,ట,త,ప "వర్గములోని పొల్లు హల్లులు అనునాసికాక్షరములతో కూడి " ఙఞణనమ"ల తోను ,"గ,జ,డ,ద,బ "లతోను ప్రాసమైత్రినికలిగియుండును.
2.వ్యాకరణ నియమముల ననుసరించి స -ష గా మారును.న -ణ గా మారును.ఆ విధముగా మారిన సకారమునకు  న -ష లు;"న "కారమునకు న -ణ లు చెల్లును.
3.న్న -oన;4.మ--oమ;5.ర -ఱ;6.థ-ద-ధ;7.ఋ-ర ;8.య-య;(లఘ్వలఘు యాకారములు)
9.ల-డళ;10.సహజమైన హల్లునకును, సంధి వశమున వచ్చిన హల్లునకును ప్రాసమైత్రి కూర్చవచ్చును. 



                                     ################

2